بر آن بنا نهاده‌اند . و بر راست و چب ، و كرد بر كرد آن خانها و حجره‌ها از آجر و كچ بنا نهاده‌اند ، و اكثر آن مندرس و نابديد شده ، و آثار و علامات آن ايوان باقىاند . و كويند كه : اين ايوان از ايوان مدائن ، بروزگارى دراز ، قديمتر و كهنه‌تر است . اندس « 1 » : ايضا كيخسره « 2 » بنا كرده است . و سبب آن بود كه ، روزى او بصيد بيرون آمد « 3 » ، و بكوه اندس رسيد ، دابّهء « 4 » او برميد ، اصحاب خود را كفت كه : دابّهء من برميد ، برين كوه برويد ، و تفحّص كنيد ، و بجوئيد . اصحاب متفرّق شدند ، و دابّه را طلب مىكردند ، پس درين ميانه در موضعى كه آنجا بود ، و آن را سوذره كفتندى - يعنى بربان عجم سه راهه - ديوى را ديدند ، برو ظفر يافتند ، و به پيش كيخسره آوردند . كيخسره آن را در آن موضع بكشت ، پس آذينها بستند ، و بركتها « 5 » نشستند ، جنانج رسم و عادت ايشان بود در اوقاتى كه بر دشمن ظفر مىيافتند ، و جامهآئى سفيد بپوشيدند . كيخسره در خلوتخانهء كه از براى عبادت و طاعت جهت او ساخته بودند بنشست ، و حقّ سبحانه و تعالى را پرستش كرد ، و شكر كفت . چون از آنجا فارغ شد ، خدمتكارانرا

--> ذلت سازندگان كاخ به شعر يكى از شعراى عرب تمثل جسته بود ، فرمود : بهتر آن است كه اين آيه را تلاوت كنى : ( كم تركوا من جنات و عيون و كنوز و مقام كريم . . . ) . هنگام بازديد از اين كاخ مكررا اين آية شريفة و قصيدهء جاودانه خاقانى را از خاطر گذراندم : هان اى دل عبرت بين از ديده عبر كن هان * ايوان مدائن را آئينه عبرت دان ( 1 ) . در نسخة ( 2 ) و ( 3 ) : انديس . ( 2 ) . در نسخه چاپى ، همواره ( كيخسره ) با ضبط ( كيخسرو ) آمده است . ( 3 ) . در نسخه چاپى : آمده . ( 4 ) . دابّه : چهارپا ، اسب . ( 5 ) . در صحاح الفرس آمده است : برگ : ساز و مهمانى و مانند آن باشد .